İğne Oyası- İğne Oyası Modelleri ve İğne Oyası Örnekleri İle İlgili Herşey

İğne Oyası- İğne Oyası Modelleri ve İğne Oyası Örnekleri İle İlgili Herşey

İğne Oyası Deyince aklınıza ne geliyor ? İğne Oyası Modellerini konusunda bilgiye sahip misiniz. Sizlere İğne Oyası Örnekleri göstersek incelemek ister misiniz.
İğne Oyası Nedir? 
Dünyada “Türk danteli” olarak bilinen iğne oyası; ipek iplikten iğne ile oluşturulan üç boyutlu kenar dantellerine verilen addır. İğne oyaları, herhangi bir tekstilin, ki bu genelde eşarp olmaktadır, kenarına oya olması amacıyla yapılan dantellerdir. Ayrıca havlu kenarı için İğne oyası, Namaz başörtüsü için İğne oyası gibi çeşitli uygulama alanları mevcuttur.

METİN REKLAM -----

İğne Oyasında Kullanılan Malzemeler

İğne oyalarında özellikle ipek iplikler kullanılması istenilmektedir. İpliğin pürüzsüz ve bükümlü olması gereklidir. Ancak bu iplikleri bulmak daha zor ve pahalı olduğu için oya yapımında genellikle sentetik ip ve pamuk ipliği kullanılmaktadır.

İğne oyasının başlıca aracı iğnedir. Bunun yanına nakış makası ile oyayı zemine tutturmak için veya motifin ortasını oluşturmada tığda kullanılmaktadır.

Tığ: Bir ucu çengelli diğer ucu düz 15-20 cm uzunluğunda çelik, alüminyum, kaplama, plastik, şimşir ve fil dişinden yapılan örgü aracıdır.

METİN REKLAM -----

Oyaların yapımında kullanılan malzemelerin dışında ayrıca oyaların daha muntazam ve dik durmalarını sağlamak amacıyla çeşitli sertleştirme gereçleri de kullanılır. Oya yapıldığı sıralarda aralardan yürütülen at kuyruğu kılı, saç ve ince tel ile veya oya bittikten sonra yumurta, nişasta kolası, jelatin, kola, şeker kolası ve kitre ile sertlik verilir.

İğne: İğnelerin yapılış ve kullanış tarihi ilk insanlarla başlar. İlk iğneler şekilsiz olup tahta, balık kılçığı veya hayvan boynuzlarından yapılmıştır. Zamanla şekillerinde incelme görülmüş, üzerleri kaygan ve çeşitli ihtiyaçlara uygun iğneler yapılmıştır. Günümüzde kullandığımız iğnelerin çoğu çelikten yapılmıştır ve üzerleri cilalıdır. İğne oyasında, kullanılan ipliğin türüne göre çoğunlukla ince, küçük, kaygan ve deliği büyük olan iğneler tercih edilirler. Küçük olması ilmiklerin muntazam atılmasını, ipliğin israf olmamasını sağlar. İnceliği ise deliklerinin küçük ve düzgün olmasını sağlar.

Kullanılan İplikler: En ince ve güzel oya pişmiş ipekten yapılır. Çok sağlamdır. İpeği kozadan elde edip bükmek çok zaman  aldığı  için bugün kuka, naylon iplik, ibrişim, çamaşır ipeği kullanılmaktadır.

METİN REKLAM -----

İpek İpliği: Hayvansal kaynaklı liflerden ipek, fiziksel ve kimyasal özelliklerinin çok üstün olmasından dolayı liflerin kraliçesi olarak bilinmektedir. Çok gösterişli ve güzel olmakla beraber çok hassas bir yapıya sahiptir.

Oyalarımızın önemli bir gereci olan ipek, yakın zamana kadar birçok bölgemizde oya yapan kadınlar tarafından yetiştirilen kozalardan elde edilmekte ve kullanılmaktaydı.Günümüzde çok az yöremizde geleneksel yapıda ipek elde edilmektedir. Oyanın güzel olması için ipeğin ince ve pürüzsüz olması gerekir. Bu nedenle ipek iplik, halk arsında yapılan çeşitli bükme işlemleri ile düzeltilir veya pürüzsüz ipek almaya dikkat edilir. İpek iplikleri, piyasada çamaşır ipeği, ibrişim, kordon ve filoş olarak bulunmaktadır.

Pamuk İpliği: Pamuk bitkisinden elde edilen pamuk lifi tekstil sanayinde en önemli yeri almaktadır.Bunun nedeni yaş mukavemetinin fazlalığı, yıkanmaya dayanıklı olması, hijyenik özelliği, nem tutma yeteneğinin yüksekliğidir. Kadınlarımız en güzel oya dantellerini pamuk iplikleri ile yapmışlardır. Örücülük sanatında ham pamuk ipliği kullanıldığı gibi, özellikle oyalarımızda ve dantellerimizde merserize edilmiş olanları tercih edilmektedir. Teknolojik gelişmeler nedeniyle, iyi özelliklere sahip parlak, güzel görünümlü veya doğal görünümlü beyaz ve her rengin tonlarında iplikler çile ve yumak olarak piyasada bulunmaktadır.

Sentetik İplik: Sentetik lifler doğada, lif halinde bulunmayan bileşiklerden meydana getirilmişlerdir. Sentetik liflerin temel maddeleri kömür, petrol, su, azot gibi son derece basit maddelerdir. Bu basit maddeler kimyasal olarak değişik şekillerde birleştirilerek lif haline dönüştürülürler. Sentetik lifler tek başına veya belirli oranda pamuk, yün, keten, ipek lifleriyle karıştırılarak çeşitli iplik üretimi yapılmaktadır. Oya yapımında kullanılan sentetik liflerden elde edilen iplikler parlak, güzel görünüşlü ve çok bükümlüdür. Çile, makara veya bobin halinde satılmaktadır.

METİN REKLAM -----

Boncuk: Süslenmek için kullanılan değerli yada değersiz taşlara denilir. Oyalarda, boncukları küçük olan yuvarlak, kesme, silindir şeklinde parlak veya mat, cam, plastik v.b materyallerden yapılmışlardır. Oya boncukları piyasada dizi halinde satılmaktadır. 15-20 cm arasındaki diziler yan yana getirilerek top denilen gruplarda satılmaktadır. Hemen her rengi ve renk tonları mevcuttur. Bazı türlerinde ebruli renkli olanlarda mevcuttur.

Diğer Gereçler (pul, kumaş, yemeni, koza, kağıt, at kılı, kola, şeker v.b): Bazı oyalarda, ipek elde edilirken atık malzeme olarak elde edilen bozuk kozalar kullanılır.Oyaların sertleştirilmesinde ise at kılı, saç kılı, sentetik iplik, kola, şeker ve benzeri sertlik verici maddeler kullanılır. At kılı, saç kılı oyanın özellikle çiçek kısımlarının kapanmaması ve dik durması için iplikle birlikte kullanılır.

İğne Oyasının Kullanıldığı Alanlar

İnsanlığın doğuşuyla beraber ortaya çıkan el sanatları; süslenmek ve yaşadığı mekanı süslemek amacıyla ortaya çıkmış, günümüze kadar gelişme göstererek gelmiştir. El sanatları içinden Türk kadınının duygu, düşünce ve inceliklerini ortaya koyan iğne oyaları, tülbent, yazma, fular, mendil, havlu kenarlarına takılmakta ve ayrıca ev süslemelerinde kullanılmaktadır.

Türk kadının el emeğini, göz nurunu ve estetik anlayışını yansıttığı oyalar adeta birer küçük sanat abidesidir. Sergilendiği yeri gül bahçesine çeviren örtüldüğü yüze büyülü bir güzellik katan oyalarımızın eşine dünyanın hiçbir yerinde rastlanmayacağını hiç çekinmeden söyleyebiliriz.

METİN REKLAM -----

İğne oyaları;
-Oda takımları
-Yatak örtüsü
-Eşarp ve başörtüsü kenarları
-Abajur va pano saçakları
-Buluz ve gecelik  yakası
-Mendil süslemeleri
-Şase ve bohça süslemelerinde
-Masa örtülerinde
-Yaka iğnesi gibi
çok çeşitli alanlarla kullanılmakta ve kullanıldığı yerleri de güzelleştirmektedir.

Geleneksel kültürümüzün ve el sanatlarımızın en önemli örneklerinden birisi oyalardır. Oya; çiçekle örgü sanatının birleşmesinden doğmuş süslemek, süslenmek amacıyla yapılan ve ayrıca taşıdıkları mesajlarla bir iletişim aracı olarak da kullanılan ve tekniği örgü olan bir dantel türüdür.

İĞNE OYASININ TARİHÇESİ

Örücülük sanatının, ilk kez nerede, nasıl ve kimler tarafından başlatıldığı kesin olarak bilinmemektedir. Ancak, insanların örtünme ihtiyacını hissettiği zamanla başladığı zevk, beğeni ve yaratıcılık yeteneklerinin artmasıyla gelişme gösterdiği düşünülebilir.

Osmanlı imparatorluğunun her döneminde saray içi, dışı ve Anadolu’da yapılan geleneksel örgü ve oyalara çok önem verilmişti.Cumhuriyet döneminde ise yeteri kadar ilgi görmemekle birlikte, oyalar günümüze kadar geleneksel yollarla gelebilmiştir.

METİN REKLAM -----

İğne oyaları Osmanlı döneminde olduğu gibi günümüzde de aynı temel teknikleriyle (zürafa, üçgen ilmek, kare ilmek, piko (fiskil), çirtik) işlenmektedir.

Türkiye’de geleneksel yaşam biçiminin değişikliğe uğramasıyla birlikte oyacılık önemini yitirmiştir. İğne oyası yapımında genellikle ipek kullanılırken günümüzde ipeğin yerini alan pamuk iplikler oya yapımında da beğenilerek kullanılmaktadır. Eskiden yapılmış oyalar antikacıların ilgi alanına girmiştir. Bazı yörelerde oya pazara yönelik olarak üretilmekte ancak bunlar, geleneksel oya malzemesi olan ipekle değil, ucuzluğu nedeniyle tercih edilen naylon iplikle yapılmaktadır.
Günümüzde iğne oyasında  kullanılan malzeme ve estetik yönden çok büyük yozlaşma olduğu, yapılan örneklerden anlaşılmaktadır.

İğne Oyası Türleri

İğne oyaları Osmanlı döneminde olduğu gibi günümüzde de aynı temel teknikleriyle (zürafa,üçgen ilmek, kare ilmek, piko(fiskil), çirtik) işlenmektedir.
Anadolu’nun hemen her yöresinde yapılan iğne oyaları; kullanılan araç, gereç, motif, renk, kompozisyon ve kullanım alanları bakımından farklılık göstermektedir.

1-Tane Oyalar: Zürafa üstüne, araları boş bırakılarak çeşitli şekillerde taban örülür. Buna kök de denilir. Bu motifler dal alını alır. Dallar dik, yatık, dağınık, simetrik, asimetrik olurlar. Yemenilere yapılır.
2-Sıra Oyalar ( Ulamalar ): Geometrik motifler, aralarında boşluk bırakılmadan birbirine bitişik bir sıra izleyerek oluşturulur. Başörtü ve mendile yapılır.
3-Dal Oyalar: Çeşitli çiçek ve yaprakların örülmesinden sonra bunlara tel saplar takılarak dallarına yapılır. Kullanılacak yere göre kompozisyon hazırlanır. Buket  hazırlanabilir; panolarda süsleyici olarak kullanılabilir.
4-Motif Oyalar: Hotozlara, yakalara takılabilen ve motifleri ötekilerden büyük olması ile ayrılan; bundan başka dantel gibi birleştirip kullanılanları da vardır.
5-Ara Oyalar: Daha çok tek renk veya beyaz iplikle yapılır. Kumaş arasına geçirilir.
6-Kenar Oyalar: İnce bir sıradan oluşur ve daha çok gömlek yaka ve kol kenarlarına yapılır.
6.1 – Ulamalar: Kumaş kenarına veya herhangi bir kök üzerine iki boyutlu olarak motiflerin arasında boşluk bırakılmadan yan yana örülmesiyle oluşur.
6.2 – Yemeni Oyalar: Yemeni kenarlarına zürafa veya kök üzerine belirli aralıklarla iki veya üç boyutlu oyalar yapılır. Motiflerin arasındaki başlıklar daha küçük boyutlarda oyalarla doldurulur.
6.3 – Hotoz Oyalar: Hotoz kadın başlığıdır. Oyalar, başlığın kenarlarını süslemek için kumaş kenarına dikilmiş veya ayrıca üzerine tutturularak kullanılmıştır. Hotoz oyalarında, motifler diğer yemeni oyalarından daha büyüktür ve genellikle üç boyutlu motifler seçilmiştir.
7-Taç Oyalar: İğne oyası çiçekler ve yapraklar örüldükten sonra telden saplar takılır, üzerine iplikle sarılır. Bir baş çevresine yeterek tel etrafında toplanarak taç haline getirilir.
7.1 -Saksı Oyalar: Doğadaki saksı çiçeği  görüntüsünde örülen yaprak ve çiçekler dal üzerinde birleştirilip telden saplar iplikle sarılarak tanzim yapılır.
7.2 -Kese Oyalar: Çeşitli eşyaları taşıma için hazırlanan keseler (saat, mühür, para, toprak, tütün v.s) iğne oyasıyla kesenin tümü örülerek yapılmaktadır.

METİN REKLAM -----

İğne Oyasının Yapılışı

Anadolu’nun hemen her yöresinde yapılan iğne oyaları; kullanılan araç ve gereç, motif, renk kompozisyon ve kullanım alanları bakımından farklılık göstermektedir.
Oyalarda kullanılan araçlar, iğne, iplik, makas, tığ, pul, boncuk, kumaş, kağıt, at kılı, saç, ince tel, kola, şeker v.b gibi malzemeler kullanılır.
İğne oyası ilmeklerin yan yana gelmesiyle oluşan zürafanın tekrarlanmasından meydana gelir.Yapılış tekniği bakımından gözemeli ve gözemesiz olarak ikiye ayrılır.

Gözemeli ilmik,daha çok üç boyutlu oyalarda kullanılırken, gözemesiz ilmik kenar oyası denilen ve kumaş (başörtü,mendil,yaka v.b) kenarına yapılan oyalarda tercih edilir.

İğne oyası, ipliği iğne üzerine 1 defa yada 2 defa dolayarak yapılır. Türklerin yaptığı iğne oyasında iplik iğne üzerine 2 defa dolanır ve genellikle kenar motifleri, suları yapılır. Oyaya sağdan sola doğru devam edilir. Arap oyalarında iplik iğneye bir defa dolanır. Bu çok basit bir düğümdür. Genellikle ara suları yapılır ve bazı motiflerin düzgün işlenebilmesi için kağıt üzerinde çalışmak icap eder.

İĞNE OYASINDA ZÜRAFA MESELESİ

İğne oyası imliği yapma (zürafa); Kenar kıvırması yapılan örtünün kenarına işaret parmağına paralel olarak baş parmağınla tut ve işaret parmağınla sıkıştır. Sağ taraftan ipliği kenara pekiştir. İpliği pekiştirdiğin yerden 2mm sola bat (iğne kumaş kenarına 2 mm kadar derinden batsın). Pekiştirdiğin ipliği iğnenin üzerinden sağdan sola doğru al ve baş parmağın ile tut. İğnenin ucundaki ipliği sağ eline al ve sol taraftan sağa doğru iğnenin altından geçir (iplik iğneye iki defa sarılır). Sol elin işaret parmağı ile iğnenin üstündeki ipliği kumaşa doğru bastır. İğnenin ucunu sağ elinle tut ve ipliği sağ tarafa doğru çekerek oya düğümünü yap. Aynı işlemi tekrarlayarak devam et.

Zürafa iğne oyasının esasını teşkil eder. Zürafalar tekrarlanarak iğne oyasından su ve motifler yapılır. İplik iki defa sarılarak çalışılırsa oya daha dik ve net durur.
İğne oyası;
– Şerit üzerine
– Zincir üzerine
– Kumaş kenarına
– Başlı başına  bir örtü olarak yapılır (genellikle yuvarlak).

Zincir üzerine, tabii çiçekleri renkleri ile kopya edilerek yapılmış son derece güzel oyalar müzelerimizde hayranlık toplamaktadır.
Oya yapımında genellikle ipek iplikler kullanılır. Desene göre sertlik verilmek istenirse at kılı, saç ve ince tel, işleme esnasında oya arasından yürütülür. Oya bittikten sonra kitre, jelatin, yumurta akı veya şeker ile sertleştirilip şekil verilir.

İğne oyası yapılırken şunlara dikkat edilir;
1-İpliğin pürüzsüz ve bükümlü olması
2-İlmik büyülüklerinin aynı olması
3-İlmik düğümlerinin sıkı olması
4- İlmiklerin net olması
5-Oyanın kirlenmemesi için kolanın temiz olması
6-İğne oyasının sağa ve sola gidip dönerek  yapılması
7-Yapıldığı tarafın oyanın tersi olması
8-Naylon iplikle yapılan oyaların sıcak ütü ile ütülenmemesi

Çok eski bir geçmişi olan oyalar, hemen her bölgemizde yapılmakta ve bölgelere göre özellik taşımaktadır. İğne oyaları benzedikleri şekillere göre adlandırılır. Aynı örneğe ayrı bölgelerde değişik adlar verildiği de görülür. Bazı şehir ve kasabalarımızda iğne oyasını iyi yapan ustalar tarafından mahalli sanat haline getirilmiştir.

Leave a Reply